08-30-2007, 08:58 PM
Bel Fyty?y
BEL ANATOMYSY:
- Omurgada boyun, syrt ve bel bölgesinde 3 adet do?al e?rilik (kavis) vardyr.
- Bu e?rilikler sayesinde omurgamyz üstüne dü?en yük miktaryny en aza indirir ve esnek bir biçimde hareket edebilir.
- Bel bölgesi 5 adet omur ve sakrum(sa?ry) kemi?inden olu?ur.
- Omurlar üst üste gelerek; içinden omurilik ve sinirlerin geçti?i omurga kanalyny olu?turur.
- Omurga omurili?i ve sinirleri korur; vücudumuzun hareketini sa?lar.
- Omurlar birbirlerine önde "disk" dedi?imiz yastykçyklar, arkada "faset" eklemleri ile tutunurlar.
- Diskler aslynda omurlaryn birbirine sürtünmesini engelleyen jöle kyvamynda amortisörlerdir.
- Disklerin görevi yürüme, oturma, yük kaldyrma syrasynda olu?an sarsyntylary emmek, omurlaryn üzerine dü?en yükü e?it olarak azaltarak, a?yrly?y dengeli biçimde alt seviyelere iletmektir.
- Omurlar birbirlerine arkadan iki adet faset eklemi ile tutunur.
- Faset eklemleri vücut yükünün % 5-20' sinin ta?ynmasyndan sorumludur.
- Kötü kullanyma ba?ly yük miktary arttyrylyrsa faset eklemlerinde zamanla bozulmalar ve ayrylmalar olu?ur.
- Her disk iki bölümden olu?ur: sa?lam liflerle örülmü? dy? bölüm yumu?ak ve jölemsi iç bölüm.
- Sa?lam dy? bölüm yumu?ak ve jölemsi iç bölümü korur ve esnek hareketi sa?lar.
- Omurga bu olu?umlar dy?ynda ba?lar ve kaslar tarafyndan desteklenir. Ba?lar, diskleri ve omurlary yerinde tutan sa?lam ?eritlerdir.
- Kaslar ise hareketi denetler, omurgayy destekler ve sa?lamlyk kazandyryr.
- Omurilik beyinimizin verdi?i emirleri vücudumuzun di?er bölümlerine ta?ynmasyndan sorumludur.
- Omurilik üst bel bölgesinde sonlanarak bacak kaslaryna, idrar kesesine, cinsel organlara giden sinir dallary verir.
- Bu sinirler baca?yn hareketini, hissini, idrar çykarma, dy?kylama ve cinsel fonksiyonunuzu sa?lar.
Nedenleri:
Kötü Duru?, Beli Kötü Kullanma:
Uzun süre ayny pozisyonda durmak belinizin en büyük dü?manydyr. Günlük hayatta bel mekani?ine uygun olmayan her yanly? hareket veya kötü duru? belinizde yypranmaya neden olacaktyr.
Bel Tutulmasy, Kas Spazmy:
Genellikle beli destekleyen kaslaryn veya ba?laryn a?yry gerilmesi veya kopmasyyla olu?ur. A?yr bir ?ey kaldyrmak, atlamak, dü?mek ve spor aktivitesi bel tutulmasyna neden olabilir. Vücudun buna cevaby a?ryly kas spazmydyr. Mevsimsel ysy de?i?imleri, rüzgar ve hava akymy kas spazmyny arttyryr.
Bel Fyty?y, Disk Kaymasy:
Her iki bel omuru arasynda yastyk görevi yapan jölemsi kykyrdak dokunun kaymasy veya ta?masydyr.
Bu kykyrdak parçasy belden çykarak baca?ymyza, aya?ymyza giden sinire basky yaparak a?ryya ve SYYATYK ?ikayetlerine sebep olur.
Öksürmekle, ykynmakla, hap?yrmakla bel ve bacak a?rysy artar.
Hastalaryn ço?u yatak istirahaty, ilaç tedavisi ile ?ikayetlerinden kurtulur.
Sinir ve omurili?e basy devam ederse; bacak kaslarynda kuvvet kayby, his kusuru, reflekslerde azalma, idrar tutamama gibi ?ikayetler olu?abilir.
O zaman tedavi cerrahidir.
Omurga Kanalynda Daralma (Darkanal-Omurga Stenozu):
Omurilik ve sinirlerinin geçti?i kanallaryn daralmasy, sinirleri syky?tyrmasy ile olu?ur.
Yleri ya?larda özellikle belli bir mesafe yüründü?ünde bacaklarda a?ry, uyu?ma ve topallama ile kendini gösterir.
Omurlarda Kayma (Spondilolistezis) ve Biçim Bozukluklary:
Bel omurlarynyn birbirlerinin üzerinden kaymasyyla karakterize "Spondilolistezis" de bel a?rysy sebebidir. Hareketle a?ry artar.
Ayryca beldeki e?rilikler (skolyoz), düzle?meler (lordoz), beldeki açyklyklar (spina bifida), fazla veya eksik bel omuru (lumbalizasyon- sakralizasyon) bel a?rysy nedeni olabilir.
Gerilim, Stres, Sigara:
Bel a?rysyny arttyran ve kronikle?tiren en önemli sebeptir.Ekonomik, sosyal ve psikolojik sorunlarynyz bel a?rysyny attyryr.
Gülmek, çaly?mak, sosyal u?ra?ylar ve hayata ba?lylyk bel a?rysyna kar?y en önemli silahymyzdyr.
Sigara içenlerde bel bölgesine giden damarlarda tykanyklyklar olu?tu?undan diskte harabiyet daha hyzly, kemikte iyile?me daha geç olur.
Fazla Kilo:
Belimizin ta?ydy?y yük miktaryny artyrdy?y için sakyncalydyr.
Kireçlenme-Osteoartirit:
Ya?yn ilerlemesi ile kemik yapyda, ba?larda ve disklerde yypranma ba?lar.
Kemik kalsiyum içeri?ini kaybeder ve daha kolay kyrylyr.
Bunu engellemek için vücut do?al tepkisi olarak bu yypranmy? dokulary kireçlendirir ve buralary hareketsiz kylmak ister.
Olu?an yeni kemikçikler, ta?la?my? ba?lar ve daralmy? disk mesafeleri sinirlere basy yaparak syrt, bel, bacak ve genel vücut a?rysyna sebep olabilir.
Osteoporoz, Kemik Erimesi:
Osteoporoz temel olarak kadyn hastaly?ydyr.Kemiklerde koflu?a ve yumu?amaya yol açarak kolay kyrylmaya ve dolayysyyla a?ryya sebebiyet verir.
Beslenmede kalsiyum ve D vitamini eksikli?i, hareketsiz ya?am, erken menopoz, a?yry alkol tüketimi, sigara, kortikosteroidler osteoporoz riskini arttyryr.
Romatizma:
Vücudun ba?y?yklyk sisteminin kendi öz hücrelerine sava? açmasy sonucu geli?ir. Omurgadaki normal kemik ve kykyrdak dokulary hasara u?rar.
Romatoid Artrit, Ankilozan Spondilit gibi hastalyklar eklemlerde a?ry ve ?i?meye sebebiyet verir ve günlük hareketi kysytlar.
Sabahlary görülen eklem sertli?i ve tutulmalar romatizmal hastalyklar için uyarycydyr.
Risk Faktörleri
Hareketsiz i? ve ya?am düzeni olanlar. (Büro i?i vb.)
A?yr kaldyranlar, e?ilme-bükülme hareketini yanly? yapanlar.
Uzun süreli araç kullananlar. (?oförler vb.)
Do?u?tan belinde kayma olanlar.
Fazla kilolular, oburlar.
Zayyf bel ve karyn kaslary olanlar.
Vücut mekani?i ve duru?u bozuk olanlar.
Ortasy çukurla?my? yataklarda uyuyanlar.
Hamileli?in son aylarynda olanlar.
Yüksek riskli sporlarla u?ra?anlar. (Halter, kürek vb.)
Sigara içenler. (Sigara disklerin beslenmesini bozar)
Ruhsal ve duygusal gerginlik ya?ayanlar. (Stres, Depresyon)
RYSK ALTINDADIRLAR
Konservatif Tedavi
Yatak istirahaty: 4-7 gün ortopedik bir yatakta dizler hafif karyna do?ru çekik ?ekilde yatak istirahaty idealdir.
Uzun süre yatmak kaslary zayyflatyr, iyile?me süresini geciktirebilir.
A?ry Kesiciler: A?ryyy azaltyr.
Anti-Enflamatuar Ylaçlar: Belde enflamasyonu önleyerek ödemi çözer ve a?ryyy keser.
Kas Gev?etici Ylaçlar: Kas spazmyny çözer, sinir iritasyonunu azaltyr.
Anti-depresanlar: Bel a?rysy tedavisinde ilk tedavi seçene?i de?ildir. Mutlaka kronik dönemde ve doktor denetiminde kullanylmalydyr.
Fizik tedavi: Bel a?rysynda ilk 48 saatte so?uk uygulamasy ödemi azaltyrken, geç dönemde sycak uygulamasy kas spazmyny ve olu?mu? ödemi çözer. Masaj, Hidroterapi (su tedavisi), Ultrason, Elektrikli Sinir Dalgalary (TENS) di?er tedavi yöntemleri olup mutlaka uzman ki?ilerce uygulanmalydyr.
Bel Ku?aklary ve Korseler: Takylemm bel ku?aklary hatyrlatycy olmasy sebebiyle bel hareketlerinin daha dikkatli yapyldy?y kesindir. Ayryca beli sycak tutar. Korse uygulamasy genel olarak psikolojik destek ve ameliyat sonrasy iyile?me evresinde kullanylmasy dy?ynda önerilmemektedir. Korse uygulamasy vücudun do?al korsesi olan kaslary güçsüzle?tirmekte, bu da iyile?meyi geciktirmektedir.
Omurgaya El ile Müdahale, Bel Çektirme (?iropraksi):
Bu müdahale ?eklinin nasyl yararly oldu?u bilinmemektedir. Ancak bel a?ryly çok sayyda hasta bu yöntemin üstünlü?üne inanmaktadyr.
Ciddi bel fyty?y, romatizma yakynmalary, tümör, enfeksiyon gibi ciddi rahatsyzly?y olanlaryn uzak durmasy gerekmektedir. Düzeltmek adyna sonuç daha da kötü olabilmektedir.
Enjeksiyon Tedavisi: A?ryya neden olan yeri bulup oraya a?ry olu?umunu engelleyen ilaçlar verilebilir. Tedavi dy?ynda tany koymakta da yardymcydyr.
Akupunktur, Biyolojik Geri Yletim (Biyoenerji): Kysa süreli düzelme sa?lamakla birlikte bel a?rylarynyn önlenmesi ve iyile?mesindeki etkisi kanytlanamamy?tyr.
E?itim (Bel Okullary, Y? Ortamy): Bel okullary günlük hayatta yanly? bel hareketlerini tanytarak pratik bilgiler verir. Belimizin güçlü ve hareketli olmasy sa?lemmyr. Çaly?ma ?artlarynyn ve i? ortamynyn beli koruyacak ?ekilde iyile?tirilmesi hedeflenir.
Gerginli?i- Stresi Azaltma ve Egzersiz: Gerginlik- stres belimizin en önemli dü?manydyr. Yasaklar, i? ortamynyn stresi, biriken borçlar, aile kavgalary ve ekonomik sorunlar gerginli?i her zaman arttyryr. Stres ve gerginlik kaslarymyzyn kasylmasyna sebep olur. Ya?am biçimimizde gerginli?i azaltma yollaryndan birkaçy ?unlardyr:
Düzenli egzersiz
Tatil
Sauna / Jakuzi / Kaplyca
Masaj
Yoga / meditasyon
Hobiler
Sosyal u?ra?ylar
Güzel sanatlar
Uygun ili?kiler, motivasyon
BEL EGZERSYZLERY
Egzersizler; bel ve omurganyn zayyf kaslaryny güçlendirir.
Mekanik yüklenmeyi azaltarak, hareket kabiliyetini arttyryr.
Yanly? postürü ve duru?u düzeltir.
A?ryyy azaltyr.
GENEL YLKELER
Egzersizler düzenli olarak her gün yapylmalydyr. Devamlylyk olmadykça sonuç alynamaz.
Ba?langyç için sabah 15 dakika, ak?am 15 dakika idealdir. Süreler daha sonra uzatylabilir.
En az iki ay devam ettikten sonra günde bir kez on dakika yeterlidir.
Her bir hareketi sabah ak?am 5 kez yaparak ba?layyn ve giderek arttyryr. On gün sonunda sizin için ideal sayyya ula?yn.
Egzersizin sayysyna de?il, iyi yapylmasyna önem verin.
Egzersiz halsizlik, kas a?rysy ve sertlik yapabilir. Bu normaldir. Bu durum birkaç gün sonra devam ediyorsa, egzersizleri çok ve hyzly yapyp yapmady?ynyza dikkat edip, yava?layyn.
Bu sertlik ve a?rylar üç hafta sonunda hala sürüyorsa doktorunuza müracaat edin.
Yatarken ve yataktan kalkarken kurallara uygun davranyn.
Egzersiz esnasynda en az 2 defa gev?eme pozisyonuna geçin.
Gev?eme pozisyonu
Düz bir zeminde syrt üstü uzanyn, dizlerinizi bükün, baldyrlarynyzyn altyna 2 yastyk koyun (yakla?yk 30 cm.) ve gev?eyin. 15 dakikalyk egzersiz programynda 2 kez toplam 5 dakika gev?eyin.
Yatarken, Yataktan Kalkarken
Önce yata?yn kenaryna yana?yp yan dönün, bacaklarynyzy karnynyza do?ru çekip kyvyryn, bacaklarynyzy a?a?yya do?ru sallandyryrken dirse?inizden kuvvet alarak oyalanmadan do?rulun ve oturun. Yatarken de önce oturun ayny; i?lemin tam tersini uygulayyn.
Boyun- Syrt Gerdirme
Gev?eme egzersizinden sonra egzersizlere ayakta yapylemm hareketlerle devam edilmelidir. Ba? öne ve arkaya do?ru yava?ça e?ilir. Daha sonra ba? sa?a ve sola do?ru e?ilir. Bu süre içinde ba?yn dönmemesine özen gösterilmelidir
Yary E?ilme Pozisyonu
Eller açylyr ve sa? ve solda uyluk bölgesine konurken vücut öne do?ru e?ilir. Bu hareket syrasynda syrt kaslarynyzy mümkün oldu?unca germeye özen gösterin.
Yan Gerdirme Egzersizi
Sol el havaya do?ru kaldyrylyr . Sa? el uyluk bölgesine yakyn tutulur ve sa? tarafa do?ru yava?ça vücut e?ilir. Hareketin devamynda gerdirme yava? yava? arttyrylyr. Daha sonra sa? el kaldyrylarak sola do?ru gerdirme sa?lemmyr. Syrtyn Yere Temasy
Ayakta yapylemm ysynma hareketlerinden sonra hareketlere yerde devam edilir. Ba?langyç için idealdir. Düz bir zeminde syrt üstü uzanyn dizlerinizi bükün, ayak tabany yere gelecek ?ekilde bel bölgenizi yere de?dirip kaldyryn. En az 10 defa yapyn.
Omuz Bel Egzersizi
Syrt üstü sert bir zeminde uzanyn. Syrtynyzy yere temas ettirin, sonra kalçanyzy ve syrtynyzy yerden hafifçe kaldyryn. 10 kez tekrarlayyp, gev?emeye geçin.
Diz Gö?üs Egzersizi
Yatar pozisyonda bir baca?ynyzy kavrayarak, gö?sünüze do?ru yava?ça çekin. Sonra aya?ynyzy uzatyn ve bu hareketi di?er baca?ynyzla tekrarlayyn.
Emekleme Pozisyonu
Emekleme pozisyonunu alyn, belinizi a?a?y yukary hafifçe hareket ettirin. Ayny zamanda ba?ynyzy da a?a?yya yukaryya hareket ettirerek bel kaslarynyzy çaly?tyryn. Yüz Üstü Gerdirme
Yüz üstü pozisyonda ba? kaldyrylyp belli bir süre bu pozisyonda durulur daha sonra gev?enir.Yüz üstü konumdayken ilk önce sol bacakdüz biçimde yukaryya do?ru kaldyrylyr belli bir süre sonra gev?emeye geçilir. daha sonra bu hareket sa? bacak için de kullanylyr.
Yüz Üstü Destekli Gerdirme
Bu kez ellerden destek alynarak vucut kaldyrylyr. Bu pozisyonda en az 5 saniye beklenir. daha sonra gev?enir. Yatarken Yana Dönme
Yatar pozisyonda eller ba?yn arkasynda kenetlenir, ayak ayak üstüne atylyr ve sa? tarafa vücudun belden a?a?ysy döndürülür. 5 saniye bu pozisyonda kaldyktan sonra gev?enir ve hareket sol tarafa do?ru olmak üzere tekrarlanyr.
Kysmi Do?rulma
Düz zeminde yatarak dizleriniz kyvryk ve ayak tabanlarynyz zemine dayaly olarak çenenizi gö?sünüze de?dirmeye çaly?yn ve ellerinizi mümkün oldukça dizlerinize uzatyn 10 kez tekrarladyktan sonra gev?eme pozisyonunuzu alyn. Bacak Kaslaryny Germe
Syrt üstü uzanyn bir bacak bükülü olarak di?er baca?ynyzy elinin yardymyyla kaldyryp, indirin. Ayny i?lemi her iki baca?ynyzla da tekrarlayyn.
Kimlere Cerrahi Tedavi Önerilir?
Omurgada tümörü veya apsesi olanlara,
Ydrar ve dy?ky denetimini yitirenlere (Kauda Eküina Sendromu), (Acil Cerrahi tedavi gerektirir)
Ylerleyeci kas gücü kayby, duyu ve refleks kayby olanlara, (Nörolojik defisiti olanlar)
Tedaviye ra?men ?ikayetleri 4-6 hafta sürenlere,
Bazy tip omurga kyry?y olanlara,
Omurgada Spondilolistezis (Bel kaymasy) veya Anormal bel hareketlili?i (Ynstabilite) olanlara,
Yapylemm radyolojik incelemelerle (Myelogram, BT, MRI) tanysy do?rulananlara.
Cerrahi Tedavi Önerilir !!!
Cerrahi yöntemler:
Basit Diskektomi: Genel anestezi altynda belin ortasyna 5-6 cm'lik kesiyle cerrah omurgaya ula?yr. Kemik üzerinde bir pencere açarak sinir dokusunun yanyndan hasarly diskteki jölemsi kykyrdak dokuyu çykartyr. Diskin %30'unun çykarylmasy yeterlidir. Çykan diskin yerine bir ?ey konulmasyna gerek yoktur. Yeniden disk olu?ma ?ansy %1'den azdyr. Anestezi riski, sinir kopmasy, enfeksiyon, kan toplanmasy, geç dönemde yapy?yklylyk olu?masy ve sakat kalma korkusu bel fyty?y ameliyatynyn en önemli sorunlarydyr. Bütün bu komplikasyonlaryn olu?um yüzdesi %2'den azdyr.
Mikrodiskektomi: Genel anestezi altynda daha küçük bir kesi yapylyr. Ayny yöntemle mikroskop yardymyyla kykyrdak dokusu çykartylyr. Nüks orany basit diskektomiye göre biraz yüksektir. Giri?im syrasynda daha az travma sebebiyle iyile?menin daha çabuk oldu?u bildirilmi?tir.
Endoskopik Diskektomi : Bu i?lemde kesi?e gerek kalmaz. Cerrah röntgen kylavuzlu?unda deriden yollady?y bir kylavuz yardymy ile hasarly diski dy?aryya çykarmaya çaly?yr. Her disk hastasynda uygulanamaz.
Lazerle Diskektomi: Lazer yakarak ve buharla?tyrarak diski çykartma esnasynda kullanylyr. Bu yakma esnasynda sinir dokusu da zarar görebilir. Kysytly vakada ve iyi ellerde uygulanmalydyr.
Laminektomi: Omurun arkasynda lamina denilen kysmyn tamamy çykartylyr. Dar kanalyn ve omurilik sinirlerinin görülmesi istendi?inde kullanylyr.
BEL ANATOMYSY:
- Omurgada boyun, syrt ve bel bölgesinde 3 adet do?al e?rilik (kavis) vardyr.
- Bu e?rilikler sayesinde omurgamyz üstüne dü?en yük miktaryny en aza indirir ve esnek bir biçimde hareket edebilir.
- Bel bölgesi 5 adet omur ve sakrum(sa?ry) kemi?inden olu?ur.
- Omurlar üst üste gelerek; içinden omurilik ve sinirlerin geçti?i omurga kanalyny olu?turur.
- Omurga omurili?i ve sinirleri korur; vücudumuzun hareketini sa?lar.
- Omurlar birbirlerine önde "disk" dedi?imiz yastykçyklar, arkada "faset" eklemleri ile tutunurlar.
- Diskler aslynda omurlaryn birbirine sürtünmesini engelleyen jöle kyvamynda amortisörlerdir.
- Disklerin görevi yürüme, oturma, yük kaldyrma syrasynda olu?an sarsyntylary emmek, omurlaryn üzerine dü?en yükü e?it olarak azaltarak, a?yrly?y dengeli biçimde alt seviyelere iletmektir.
- Omurlar birbirlerine arkadan iki adet faset eklemi ile tutunur.
- Faset eklemleri vücut yükünün % 5-20' sinin ta?ynmasyndan sorumludur.
- Kötü kullanyma ba?ly yük miktary arttyrylyrsa faset eklemlerinde zamanla bozulmalar ve ayrylmalar olu?ur.
- Her disk iki bölümden olu?ur: sa?lam liflerle örülmü? dy? bölüm yumu?ak ve jölemsi iç bölüm.
- Sa?lam dy? bölüm yumu?ak ve jölemsi iç bölümü korur ve esnek hareketi sa?lar.
- Omurga bu olu?umlar dy?ynda ba?lar ve kaslar tarafyndan desteklenir. Ba?lar, diskleri ve omurlary yerinde tutan sa?lam ?eritlerdir.
- Kaslar ise hareketi denetler, omurgayy destekler ve sa?lamlyk kazandyryr.
- Omurilik beyinimizin verdi?i emirleri vücudumuzun di?er bölümlerine ta?ynmasyndan sorumludur.
- Omurilik üst bel bölgesinde sonlanarak bacak kaslaryna, idrar kesesine, cinsel organlara giden sinir dallary verir.
- Bu sinirler baca?yn hareketini, hissini, idrar çykarma, dy?kylama ve cinsel fonksiyonunuzu sa?lar.
Nedenleri:
Kötü Duru?, Beli Kötü Kullanma:
Uzun süre ayny pozisyonda durmak belinizin en büyük dü?manydyr. Günlük hayatta bel mekani?ine uygun olmayan her yanly? hareket veya kötü duru? belinizde yypranmaya neden olacaktyr.
Bel Tutulmasy, Kas Spazmy:
Genellikle beli destekleyen kaslaryn veya ba?laryn a?yry gerilmesi veya kopmasyyla olu?ur. A?yr bir ?ey kaldyrmak, atlamak, dü?mek ve spor aktivitesi bel tutulmasyna neden olabilir. Vücudun buna cevaby a?ryly kas spazmydyr. Mevsimsel ysy de?i?imleri, rüzgar ve hava akymy kas spazmyny arttyryr.
Bel Fyty?y, Disk Kaymasy:
Her iki bel omuru arasynda yastyk görevi yapan jölemsi kykyrdak dokunun kaymasy veya ta?masydyr.
Bu kykyrdak parçasy belden çykarak baca?ymyza, aya?ymyza giden sinire basky yaparak a?ryya ve SYYATYK ?ikayetlerine sebep olur.
Öksürmekle, ykynmakla, hap?yrmakla bel ve bacak a?rysy artar.
Hastalaryn ço?u yatak istirahaty, ilaç tedavisi ile ?ikayetlerinden kurtulur.
Sinir ve omurili?e basy devam ederse; bacak kaslarynda kuvvet kayby, his kusuru, reflekslerde azalma, idrar tutamama gibi ?ikayetler olu?abilir.
O zaman tedavi cerrahidir.
Omurga Kanalynda Daralma (Darkanal-Omurga Stenozu):
Omurilik ve sinirlerinin geçti?i kanallaryn daralmasy, sinirleri syky?tyrmasy ile olu?ur.
Yleri ya?larda özellikle belli bir mesafe yüründü?ünde bacaklarda a?ry, uyu?ma ve topallama ile kendini gösterir.
Omurlarda Kayma (Spondilolistezis) ve Biçim Bozukluklary:
Bel omurlarynyn birbirlerinin üzerinden kaymasyyla karakterize "Spondilolistezis" de bel a?rysy sebebidir. Hareketle a?ry artar.
Ayryca beldeki e?rilikler (skolyoz), düzle?meler (lordoz), beldeki açyklyklar (spina bifida), fazla veya eksik bel omuru (lumbalizasyon- sakralizasyon) bel a?rysy nedeni olabilir.
Gerilim, Stres, Sigara:
Bel a?rysyny arttyran ve kronikle?tiren en önemli sebeptir.Ekonomik, sosyal ve psikolojik sorunlarynyz bel a?rysyny attyryr.
Gülmek, çaly?mak, sosyal u?ra?ylar ve hayata ba?lylyk bel a?rysyna kar?y en önemli silahymyzdyr.
Sigara içenlerde bel bölgesine giden damarlarda tykanyklyklar olu?tu?undan diskte harabiyet daha hyzly, kemikte iyile?me daha geç olur.
Fazla Kilo:
Belimizin ta?ydy?y yük miktaryny artyrdy?y için sakyncalydyr.
Kireçlenme-Osteoartirit:
Ya?yn ilerlemesi ile kemik yapyda, ba?larda ve disklerde yypranma ba?lar.
Kemik kalsiyum içeri?ini kaybeder ve daha kolay kyrylyr.
Bunu engellemek için vücut do?al tepkisi olarak bu yypranmy? dokulary kireçlendirir ve buralary hareketsiz kylmak ister.
Olu?an yeni kemikçikler, ta?la?my? ba?lar ve daralmy? disk mesafeleri sinirlere basy yaparak syrt, bel, bacak ve genel vücut a?rysyna sebep olabilir.
Osteoporoz, Kemik Erimesi:
Osteoporoz temel olarak kadyn hastaly?ydyr.Kemiklerde koflu?a ve yumu?amaya yol açarak kolay kyrylmaya ve dolayysyyla a?ryya sebebiyet verir.
Beslenmede kalsiyum ve D vitamini eksikli?i, hareketsiz ya?am, erken menopoz, a?yry alkol tüketimi, sigara, kortikosteroidler osteoporoz riskini arttyryr.
Romatizma:
Vücudun ba?y?yklyk sisteminin kendi öz hücrelerine sava? açmasy sonucu geli?ir. Omurgadaki normal kemik ve kykyrdak dokulary hasara u?rar.
Romatoid Artrit, Ankilozan Spondilit gibi hastalyklar eklemlerde a?ry ve ?i?meye sebebiyet verir ve günlük hareketi kysytlar.
Sabahlary görülen eklem sertli?i ve tutulmalar romatizmal hastalyklar için uyarycydyr.
Risk Faktörleri
Hareketsiz i? ve ya?am düzeni olanlar. (Büro i?i vb.)
A?yr kaldyranlar, e?ilme-bükülme hareketini yanly? yapanlar.
Uzun süreli araç kullananlar. (?oförler vb.)
Do?u?tan belinde kayma olanlar.
Fazla kilolular, oburlar.
Zayyf bel ve karyn kaslary olanlar.
Vücut mekani?i ve duru?u bozuk olanlar.
Ortasy çukurla?my? yataklarda uyuyanlar.
Hamileli?in son aylarynda olanlar.
Yüksek riskli sporlarla u?ra?anlar. (Halter, kürek vb.)
Sigara içenler. (Sigara disklerin beslenmesini bozar)
Ruhsal ve duygusal gerginlik ya?ayanlar. (Stres, Depresyon)
RYSK ALTINDADIRLAR
Konservatif Tedavi
Yatak istirahaty: 4-7 gün ortopedik bir yatakta dizler hafif karyna do?ru çekik ?ekilde yatak istirahaty idealdir.
Uzun süre yatmak kaslary zayyflatyr, iyile?me süresini geciktirebilir.
A?ry Kesiciler: A?ryyy azaltyr.
Anti-Enflamatuar Ylaçlar: Belde enflamasyonu önleyerek ödemi çözer ve a?ryyy keser.
Kas Gev?etici Ylaçlar: Kas spazmyny çözer, sinir iritasyonunu azaltyr.
Anti-depresanlar: Bel a?rysy tedavisinde ilk tedavi seçene?i de?ildir. Mutlaka kronik dönemde ve doktor denetiminde kullanylmalydyr.
Fizik tedavi: Bel a?rysynda ilk 48 saatte so?uk uygulamasy ödemi azaltyrken, geç dönemde sycak uygulamasy kas spazmyny ve olu?mu? ödemi çözer. Masaj, Hidroterapi (su tedavisi), Ultrason, Elektrikli Sinir Dalgalary (TENS) di?er tedavi yöntemleri olup mutlaka uzman ki?ilerce uygulanmalydyr.
Bel Ku?aklary ve Korseler: Takylemm bel ku?aklary hatyrlatycy olmasy sebebiyle bel hareketlerinin daha dikkatli yapyldy?y kesindir. Ayryca beli sycak tutar. Korse uygulamasy genel olarak psikolojik destek ve ameliyat sonrasy iyile?me evresinde kullanylmasy dy?ynda önerilmemektedir. Korse uygulamasy vücudun do?al korsesi olan kaslary güçsüzle?tirmekte, bu da iyile?meyi geciktirmektedir.
Omurgaya El ile Müdahale, Bel Çektirme (?iropraksi):
Bu müdahale ?eklinin nasyl yararly oldu?u bilinmemektedir. Ancak bel a?ryly çok sayyda hasta bu yöntemin üstünlü?üne inanmaktadyr.
Ciddi bel fyty?y, romatizma yakynmalary, tümör, enfeksiyon gibi ciddi rahatsyzly?y olanlaryn uzak durmasy gerekmektedir. Düzeltmek adyna sonuç daha da kötü olabilmektedir.
Enjeksiyon Tedavisi: A?ryya neden olan yeri bulup oraya a?ry olu?umunu engelleyen ilaçlar verilebilir. Tedavi dy?ynda tany koymakta da yardymcydyr.
Akupunktur, Biyolojik Geri Yletim (Biyoenerji): Kysa süreli düzelme sa?lamakla birlikte bel a?rylarynyn önlenmesi ve iyile?mesindeki etkisi kanytlanamamy?tyr.
E?itim (Bel Okullary, Y? Ortamy): Bel okullary günlük hayatta yanly? bel hareketlerini tanytarak pratik bilgiler verir. Belimizin güçlü ve hareketli olmasy sa?lemmyr. Çaly?ma ?artlarynyn ve i? ortamynyn beli koruyacak ?ekilde iyile?tirilmesi hedeflenir.
Gerginli?i- Stresi Azaltma ve Egzersiz: Gerginlik- stres belimizin en önemli dü?manydyr. Yasaklar, i? ortamynyn stresi, biriken borçlar, aile kavgalary ve ekonomik sorunlar gerginli?i her zaman arttyryr. Stres ve gerginlik kaslarymyzyn kasylmasyna sebep olur. Ya?am biçimimizde gerginli?i azaltma yollaryndan birkaçy ?unlardyr:
Düzenli egzersiz
Tatil
Sauna / Jakuzi / Kaplyca
Masaj
Yoga / meditasyon
Hobiler
Sosyal u?ra?ylar
Güzel sanatlar
Uygun ili?kiler, motivasyon
BEL EGZERSYZLERY
Egzersizler; bel ve omurganyn zayyf kaslaryny güçlendirir.
Mekanik yüklenmeyi azaltarak, hareket kabiliyetini arttyryr.
Yanly? postürü ve duru?u düzeltir.
A?ryyy azaltyr.
GENEL YLKELER
Egzersizler düzenli olarak her gün yapylmalydyr. Devamlylyk olmadykça sonuç alynamaz.
Ba?langyç için sabah 15 dakika, ak?am 15 dakika idealdir. Süreler daha sonra uzatylabilir.
En az iki ay devam ettikten sonra günde bir kez on dakika yeterlidir.
Her bir hareketi sabah ak?am 5 kez yaparak ba?layyn ve giderek arttyryr. On gün sonunda sizin için ideal sayyya ula?yn.
Egzersizin sayysyna de?il, iyi yapylmasyna önem verin.
Egzersiz halsizlik, kas a?rysy ve sertlik yapabilir. Bu normaldir. Bu durum birkaç gün sonra devam ediyorsa, egzersizleri çok ve hyzly yapyp yapmady?ynyza dikkat edip, yava?layyn.
Bu sertlik ve a?rylar üç hafta sonunda hala sürüyorsa doktorunuza müracaat edin.
Yatarken ve yataktan kalkarken kurallara uygun davranyn.
Egzersiz esnasynda en az 2 defa gev?eme pozisyonuna geçin.
Gev?eme pozisyonu
Düz bir zeminde syrt üstü uzanyn, dizlerinizi bükün, baldyrlarynyzyn altyna 2 yastyk koyun (yakla?yk 30 cm.) ve gev?eyin. 15 dakikalyk egzersiz programynda 2 kez toplam 5 dakika gev?eyin.
Yatarken, Yataktan Kalkarken
Önce yata?yn kenaryna yana?yp yan dönün, bacaklarynyzy karnynyza do?ru çekip kyvyryn, bacaklarynyzy a?a?yya do?ru sallandyryrken dirse?inizden kuvvet alarak oyalanmadan do?rulun ve oturun. Yatarken de önce oturun ayny; i?lemin tam tersini uygulayyn.
Boyun- Syrt Gerdirme
Gev?eme egzersizinden sonra egzersizlere ayakta yapylemm hareketlerle devam edilmelidir. Ba? öne ve arkaya do?ru yava?ça e?ilir. Daha sonra ba? sa?a ve sola do?ru e?ilir. Bu süre içinde ba?yn dönmemesine özen gösterilmelidir
Yary E?ilme Pozisyonu
Eller açylyr ve sa? ve solda uyluk bölgesine konurken vücut öne do?ru e?ilir. Bu hareket syrasynda syrt kaslarynyzy mümkün oldu?unca germeye özen gösterin.
Yan Gerdirme Egzersizi
Sol el havaya do?ru kaldyrylyr . Sa? el uyluk bölgesine yakyn tutulur ve sa? tarafa do?ru yava?ça vücut e?ilir. Hareketin devamynda gerdirme yava? yava? arttyrylyr. Daha sonra sa? el kaldyrylarak sola do?ru gerdirme sa?lemmyr. Syrtyn Yere Temasy
Ayakta yapylemm ysynma hareketlerinden sonra hareketlere yerde devam edilir. Ba?langyç için idealdir. Düz bir zeminde syrt üstü uzanyn dizlerinizi bükün, ayak tabany yere gelecek ?ekilde bel bölgenizi yere de?dirip kaldyryn. En az 10 defa yapyn.
Omuz Bel Egzersizi
Syrt üstü sert bir zeminde uzanyn. Syrtynyzy yere temas ettirin, sonra kalçanyzy ve syrtynyzy yerden hafifçe kaldyryn. 10 kez tekrarlayyp, gev?emeye geçin.
Diz Gö?üs Egzersizi
Yatar pozisyonda bir baca?ynyzy kavrayarak, gö?sünüze do?ru yava?ça çekin. Sonra aya?ynyzy uzatyn ve bu hareketi di?er baca?ynyzla tekrarlayyn.
Emekleme Pozisyonu
Emekleme pozisyonunu alyn, belinizi a?a?y yukary hafifçe hareket ettirin. Ayny zamanda ba?ynyzy da a?a?yya yukaryya hareket ettirerek bel kaslarynyzy çaly?tyryn. Yüz Üstü Gerdirme
Yüz üstü pozisyonda ba? kaldyrylyp belli bir süre bu pozisyonda durulur daha sonra gev?enir.Yüz üstü konumdayken ilk önce sol bacakdüz biçimde yukaryya do?ru kaldyrylyr belli bir süre sonra gev?emeye geçilir. daha sonra bu hareket sa? bacak için de kullanylyr.
Yüz Üstü Destekli Gerdirme
Bu kez ellerden destek alynarak vucut kaldyrylyr. Bu pozisyonda en az 5 saniye beklenir. daha sonra gev?enir. Yatarken Yana Dönme
Yatar pozisyonda eller ba?yn arkasynda kenetlenir, ayak ayak üstüne atylyr ve sa? tarafa vücudun belden a?a?ysy döndürülür. 5 saniye bu pozisyonda kaldyktan sonra gev?enir ve hareket sol tarafa do?ru olmak üzere tekrarlanyr.
Kysmi Do?rulma
Düz zeminde yatarak dizleriniz kyvryk ve ayak tabanlarynyz zemine dayaly olarak çenenizi gö?sünüze de?dirmeye çaly?yn ve ellerinizi mümkün oldukça dizlerinize uzatyn 10 kez tekrarladyktan sonra gev?eme pozisyonunuzu alyn. Bacak Kaslaryny Germe
Syrt üstü uzanyn bir bacak bükülü olarak di?er baca?ynyzy elinin yardymyyla kaldyryp, indirin. Ayny i?lemi her iki baca?ynyzla da tekrarlayyn.
Kimlere Cerrahi Tedavi Önerilir?
Omurgada tümörü veya apsesi olanlara,
Ydrar ve dy?ky denetimini yitirenlere (Kauda Eküina Sendromu), (Acil Cerrahi tedavi gerektirir)
Ylerleyeci kas gücü kayby, duyu ve refleks kayby olanlara, (Nörolojik defisiti olanlar)
Tedaviye ra?men ?ikayetleri 4-6 hafta sürenlere,
Bazy tip omurga kyry?y olanlara,
Omurgada Spondilolistezis (Bel kaymasy) veya Anormal bel hareketlili?i (Ynstabilite) olanlara,
Yapylemm radyolojik incelemelerle (Myelogram, BT, MRI) tanysy do?rulananlara.
Cerrahi Tedavi Önerilir !!!
Cerrahi yöntemler:
Basit Diskektomi: Genel anestezi altynda belin ortasyna 5-6 cm'lik kesiyle cerrah omurgaya ula?yr. Kemik üzerinde bir pencere açarak sinir dokusunun yanyndan hasarly diskteki jölemsi kykyrdak dokuyu çykartyr. Diskin %30'unun çykarylmasy yeterlidir. Çykan diskin yerine bir ?ey konulmasyna gerek yoktur. Yeniden disk olu?ma ?ansy %1'den azdyr. Anestezi riski, sinir kopmasy, enfeksiyon, kan toplanmasy, geç dönemde yapy?yklylyk olu?masy ve sakat kalma korkusu bel fyty?y ameliyatynyn en önemli sorunlarydyr. Bütün bu komplikasyonlaryn olu?um yüzdesi %2'den azdyr.
Mikrodiskektomi: Genel anestezi altynda daha küçük bir kesi yapylyr. Ayny yöntemle mikroskop yardymyyla kykyrdak dokusu çykartylyr. Nüks orany basit diskektomiye göre biraz yüksektir. Giri?im syrasynda daha az travma sebebiyle iyile?menin daha çabuk oldu?u bildirilmi?tir.
Endoskopik Diskektomi : Bu i?lemde kesi?e gerek kalmaz. Cerrah röntgen kylavuzlu?unda deriden yollady?y bir kylavuz yardymy ile hasarly diski dy?aryya çykarmaya çaly?yr. Her disk hastasynda uygulanamaz.
Lazerle Diskektomi: Lazer yakarak ve buharla?tyrarak diski çykartma esnasynda kullanylyr. Bu yakma esnasynda sinir dokusu da zarar görebilir. Kysytly vakada ve iyi ellerde uygulanmalydyr.
Laminektomi: Omurun arkasynda lamina denilen kysmyn tamamy çykartylyr. Dar kanalyn ve omurilik sinirlerinin görülmesi istendi?inde kullanylyr.